Hirudoterapia
Hirudoterapia weterynaryjna w naszej placówce wykonywana jest wyłącznie przez lekarza weterynarii z kilkunastoletnim doświadczeniem klinicznym.
Hirudoterapia, czyli terapia z wykorzystaniem pijawek to jedna z najstarszych metod wspomagających leczenie, która obecnie przeżywa swój renesans również w medycynie weterynaryjnej. Dzięki potwierdzonemu działaniu biologicznemu substancji zawartych w ślinie pijawki, metoda ta znajduje zastosowanie jako uzupełnienie nowoczesnych terapii. W 2004 roku pijawka lekarska została wpisana do rejestru materiałów leczniczych, co potwierdza jej status jako narzędzia w leczeniu różnych schorzeń. Sama hirudoterapia to procedura medyczna uznana przez WHO i sklasyfikowana pod numerem 99.991 w systemie ICD-9.
Jak działa hirudoterapia?
Podczas zabiegu pijawka przyczepia się do skóry zwierzęcia i wprowadza do tkanek kompleks aktywnych związków. Pijawka produkuje ich ponad 300. Należą do nich m.in.:
- hirudyna, antystazyna - mają silne działanie przeciwzakrzepowe
- gilantyna- antykoagulant i lek antyprzerzutowy
- apyraza, saratyna, kalina - zmniejszają lepkość krwi
- eglina - antykoagulant, inhibitor czynników stanów zapalnych tzw. proteinaz (produkowanych przez granulocyty w miejscach urazów) dzięki czemu precyzyjnie lokalizują stan zapalny (np. pooperacyjny) i skutecznie go blokują
- bdelina - inhibitor proteaz, czyli czynników stanów zapalnych, przyspiesza gojenie ran, stymuluje wzrost komórek nerwowych
- hirustazyna - działa przeciwzapalnie, zapobiega zakrzepicy, przywraca krążenie w zamkniętych naczyniach krwionośnych, ma działanie antyprzerzutowe w chorobach nowotworowych
- hementyna, hementeryna - rozkładają już utworzone zakrzepy, działając degradująco na fibrynogen i włóknik (dzięki czemu działają na zwłóknienia w tkankach oraz narządach)
- destabilaza - działa antybakteryjnie, rozpuszcza zakrzepy, zawiera prostaglandynę, która regeneruje naczynia krwionośne, przewód pokarmowy, reguluje poziom cukru we krwi oraz ciśnienie (za wysokie obniża, za niskie podwyższa). Działa jak NGF (czynnik wzrostu nerwów) - powoduje wzrost komórek nerwowych
- hialuronidaza, kolagenaza - działają przeciwbakteryjnie, zmieniają przepuszczalność tkanek, co sprzyja resorpcji nadmiaru płynów i wynaczynionej krwi z tkanek, pozwala to również na przenikanie wgłąb ciała hirudozwiązkow uwalnianych przez pijawkę podczas żerowania
- triglicerydaza i esteraza cholesterolowa - rozkładają tłuszcze, normalizują poziom cholesterolu i trójglicerydów
- substancje znieczulające/ neuropeptydy- zawierają endorfiny, które stymulują ich dodatkową produkcję przez mózg i rdzeń kręgowy, działają przeciwbólowo, uspokajają, likwidują niepokój. Największą rolę odgrywa beta-endorfina, która łagodzi stany zapalne i ból w przebiegu chorób kręgosłupa, zapalenia nerwów, reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów, zapalenia tęczówki, naczyniówki, rogówki, chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego, chorób nowotworowych
- substancja rozszerzająca naczynia krwionośne (podobna do histaminy) - rozszerza naczynia włosowate wokół miejsca żerowania usprawniajac przenikanie hirudozwiązków
- antyelastaza - spowalnia starzenie się skóry, przyspiesza gojenie czyraków, ropni, ran, również w przebiegu chorób autoagresywnych np. tocznia
- neurotransmitery - m.in. dopamina, serotonina, acetylocholina oraz enkefaliny. Regulują przewodzenie impulsów elektrycznych w komórkach nerwowych. Działają przeciwbólowo, łagodzą niepokój i pobudzenie, regulują sen. Wspierają terapię zaburzeń behawioralnych
- antybiotyki - są produkowane przez żyjące w symbiozie z pijawkami bakterie Aeromonas hydrophila (wyizolowany z wola pijawki). Do tej pory zidentyfikowano przynajmniej 5 antybiotyków produkowanych przez te bakterie. Wykazują one działanie m.in. przeciw paciorkowcom, gronkowcowi złocistemu, pałeczce coli, pałeczce ropy błękitnej
- steroidy - kortyzol, progesteron, testosteron, estradiol - hormony o szerokim działaniu na układ rozrodczy i immunologiczny
- substancje antynowotworowe - wykazano działanie w przypadku myszy z wszczepionym laboratoryjnie mięsakiem - uzyskano zahamowanie rozwoju choroby oraz jej cofanie. Hamują również przerzutowanie oraz rozwój wielu nowotworów. Działają również prewencyjnie poprzez działanie antyoksydacyjne.
Zastosowanie w medycynie weterynaryjnej
W związku z produkcją tak licznych związków hirudoterapia może być stosowana u psów, kotów oraz innych zwierząt w wielu przypadkach klinicznych.
1. Choroby układu ruchu (działają p-bólowo, p-zapalnie, p-obrzękowo):
- choroby zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa (m.in. spondyloza, zespół końskiego ogona)
- zapalenie mięśni, ścięgien i więzadeł, przeciążenie mięśni biodrowo-lędźwiowych
- dysplazja stawów biodrowych i łokciowych
2. Choroby neurologiczne (regenerują uszkodzone nerwy, poprawiają przepływ krwi, zmniejszają obrzęki w okolicy ucisku):
- niedowłady, paraliż kończyn
- dyskopatie
- choroby obwodowego układu nerwowego
3. Po zabiegach chirurgicznych (przyspieszają gojenie, działają p-bakteryjnie, poprawiają ukrwienie):
- krwiaki, obrzęki pooperacyjne
- po przeszczepach skóry
4. Choroby skóry i tkanki podskórnej (przyspieszają gojenie, działają p-bakteryjnie, usprawniają drenaż limfatyczny, poprawiają mikrokrążenie):
- trudno gojące się rany
- krwiaki, obrzęki, stłuczenia pourazowe
- choroby skórne autoimmunologiczne
- blizny świeże i stare
- zwłóknienia w obrębie tkanki podskórnej
- tłuszczaki
- zapalenia gruczołów okołoodbytowych
5. Choroby układu krwionośnego (działają p-zakrzepowo, usprawniają drenaż limfatyczny):
- zakrzepy
- zastój żylny
- obrzęki limfatyczne
6. Choroby wewnętrzne (redukują stany zapalne, poprawiają krążenie, rozkładają tłuszcze i zwłóknienia):
- przewlekłe zapalenie trzustki
- zapalenie prostaty u psów
- zapalenie pęcherzyka żółciowego
- zwyrodnienie, stłuszczenie, marskość wątroby
- rozrost drobnoguzkowy wątroby
- zapalenie żołądka i jelit, refluks
- otyłość
7. Choroby endokrynologiczne:
- niepłodność u suk i kotek wynikająca z obniżonego poziomu hormonów
- niedoczynność tarczycy u psów
- cukrzyca
8. Choroby uszu i oczu:
- zapalenie ucha wewnętrznego i środkowego
- zapalenie spojówek
- zaćma
9. Poprawa kondycji:
- starzenie się organizmu - wspomaga witalność
- działa jak “doping” - wspiera ogólną wydolność
- poprawa odporności
10. Zaburzenia behawioralne (produkują dopaminę i serotoninę)
Bezpieczeństwo zabiegu
W naszym gabinecie wykorzystywane są wyłącznie pijawki gatunku Hirudo verbana, pochodzące z kontrolowanych hodowli laboratoryjnych. Pijawki te są hodowane w sterylnych warunkach, co gwarantuje ich czystość biologiczną oraz bezpieczeństwo stosowania.
Gatunek Hirudo verbana charakteryzuje się największą łagodnością wgryzania w porównaniu do innych pijawek medycznych, co przekłada się na mniejsze odczuwanie bólu podczas zabiegu przez zwierzę. Dodatkowo obserwuje się najniższe ryzyko wystąpienia reakcji alergicznych, co czyni go szczególnie bezpiecznym wyborem w praktyce weterynaryjnej.
Każda pijawka używana jest jednorazowo i po zabiegu podlega utylizacji zgodnie z obowiązującymi standardami medycznymi.
Kwalifikacja do zabiegu i nadzór medyczny
Absolutnym warunkiem przed rozpoczęciem hirudoterapii jest wcześniejsza kwalifikacja pacjenta przez lekarza weterynarii. Ze względu na szeroki zakres przeciwwskazań (głównie zaburzenia krzepnięcia krwi, ciężka anemia, niektóre choroby), konieczna jest dokładna ocena stanu zdrowia zwierzęcia. Hirudoterapia nie jest zabiegiem uniwersalnym i nie może być stosowana bez uprzedniej analizy bezpieczeństwa. Dla zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa zaleca się, aby zabieg odbywał się w obecności lekarza weterynarii. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak reakcje alergiczne lub nadmierne krwawienie — obecność specjalisty pozwala na natychmiastową reakcję i odpowiednie postępowanie.
Po umówieniu pierwszej wizyty właściciel otrzymuje drogą mailową szczegółową ankietę medyczną dotyczącą m.in.:
- chorób przewlekłych
- aktualnie przyjmowanych leków
- stosowanych suplementów
- wcześniejszych reakcji alergicznych.
W zależności od przypadku może być również wymagane dostarczenie dokumentacji medycznej, takiej jak:
- aktualne wyniki badań krwi,
- badanie USG jamy brzusznej,
- badanie echo serca.
Pozwala to na dokładną kwalifikację pacjenta i minimalizację ryzyka powikłań.
Czy zabieg hirudoterapii boli zwierzę?
Dzięki zastosowaniu pijawek gatunku Hirudo verbana, które charakteryzują się bardzo łagodnym wgryzaniem, dyskomfort jest minimalny. W momencie przyczepienia może wystąpić krótkotrwałe uczucie podobne do ukłucia, jednak większość zwierząt dobrze toleruje zabieg i szybko się uspokaja.
Czy pierwsza wizyta wygląda inaczej?
Tak — pierwsza sesja ma charakter tzw. „pilotażowy”. Zazwyczaj rozpoczynamy od zastosowania 1–2 pijawek, aby ocenić indywidualną reakcję organizmu zwierzęcia na terapię.
Każdy pacjent reaguje inaczej — różni się m.in.:
- kruchością naczyń krwionośnych
- czasem utrzymywania się krwawienia
- ogólną tolerancją zabiegu i poziomem zmęczenia po terapii.
Takie podejście pozwala na bezpieczne dostosowanie liczby pijawek oraz czasu trwania kolejnych zabiegów do konkretnego pacjenta.
Kolejne sesje wykonuje się co około 7 dni i zaleca się wykonanie 4-8 sesji. Pomiędzy terapiami zaleca się przerwę trwającą 3-6 miesięcy.
Jak przygotować zwierzę do zabiegu?
Zwierzę nie wymaga specjalnego przygotowania w domu. Najważniejsza jest wcześniejsza kwalifikacja medyczna oraz wypełnienie ankiety przed wizytą.
W dniu zabiegu warto:
- unikać stosowania silnych środków zapachowych na skórę,
- zapewnić zwierzęciu spokój i komfort.
Ile trwa zabieg?
Czas trwania zabiegu zależy od liczby zastosowanych pijawek oraz reakcji organizmu zwierzęcia. Najczęściej trwa od 20 do 60 minut. Pijawki odpadają samoistnie po zakończeniu pobierania krwi lub o zakończeniu sesji decyduje hirudoterapeuta i odczepia pijawkę.
Ile pijawek stosuje się podczas jednego zabiegu?
Liczba pijawek dobierana jest indywidualnie do masy ciała zwierzęcia, wskazania klinicznego oraz ogólnego stanu zdrowia (zazwyczaj nie przekracza się ilości 8 pijawek naraz).
Czy pijawki zawsze się przyczepiają?
Nie zawsze — i jest to całkowicie naturalne zjawisko. Pijawki to żywe organizmy, które miewają „swoje humory”. Są bardzo wrażliwe na czynniki środowiskowe oraz stan organizmu pacjenta, dlatego ich aktywność może się różnić w zależności od wielu elementów.
Na ich „chęć” przyczepienia wpływają m.in.:
- warunki atmosferyczne i ciśnienie
- temperatura ciała zwierzęcia
- poziom stresu pacjenta
- typ i gęstość owłosienia (dlatego miejsce zabiegowe jest dokładnie wygalane)
- stosowane leki i suplementy
- używane szampony i preparaty pielęgnacyjne
- preparaty przeciw kleszczom, pchłom i pasożytom wewnętrznym.
W przypadku trudności z przyczepieniem pijawki lekarz odpowiednio modyfikuje postępowanie lub podejmuje decyzję o zmianie terminu zabiegu.
Czy po zabiegu występuje krwawienie?
Tak — jest to naturalny i oczekiwany efekt działania substancji zawartych w ślinie pijawki. Krwawienie może utrzymywać się od kilku do kilkunastu godzin po zabiegu i jest elementem terapeutycznym, wspomagającym oczyszczanie i poprawę mikrokrążenia.
Jak zwierzę może się czuć po zabiegu?
Reakcja po zabiegu jest indywidualna i zależy od organizmu zwierzęcia oraz zakresu terapii. Najczęściej obserwuje się:
- zmęczenie lub senność w dniu zabiegu i następnego dnia
- chwiejność chodu
- spokojniejsze zachowanie niż zwykle
- utrzymujące się sączenie krwi z miejsca po pijawkach przez kilka–kilkanaście godzin
- niewielki obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu przyczepu pijawki. U niektórych zwierząt mogą powstawać wylewy podskórne (siniaki).
U części pacjentów można zauważyć poprawę komfortu ruchu już w krótkim czasie po zabiegu, szczególnie w przypadkach bólowych.
Czy mogą wystąpić skutki uboczne?
Działania niepożądane występują rzadko, jednak jak przy każdej procedurze medycznej, są możliwe. Najczęściej są to:
- przedłużone krwawienie
- miejscowy obrzęk
- reakcje alergiczne.
Dlatego zaleca się wykonywanie zabiegu pod nadzorem lekarza weterynarii.
Jak wygląda postępowanie po zabiegu?
Po zakończeniu zabiegu na miejsce po pijawkach zakładany jest chłonny opatrunek, zabezpieczający ranę oraz kontrolujący krwawienie. Właściciel otrzymuje szczegółowe instrukcje dotyczące zmiany opatrunku, dalszej pielęgnacji rany oraz obserwacji miejsca zabiegowego. Dodatkowo przekazywane są materiały opatrunkowe do domu, aby zapewnić prawidłową i bezpieczną opiekę pozabiegową. Zwykle zaleca się utrzymanie czystości i suchości rany, ograniczenie intensywnej aktywności zwierzęcia przez krótki czas oraz obserwację pod kątem ewentualnych reakcji niepożądanych.